Wat is het MDR1-gen?
MDR staat voor Multidrug Resistance. Het MDR1-gen heeft een belangrijke functie in de barrière tussen bloedvaten en hersenweefsel. Bij de gezonde hond worden het hersenweefsel en centrale zenuwstelsel beschermd tegen hoge concentraties van giftige stoffen (zoals geneesmiddelen) die in de bloedbaan circuleren. Bij een aantal rassen werkt deze barrière niet goed door een defect in het MDR1 gen. Dit kan een overgevoeligheidsreactie opleveren bij gebruik van een aantal medicijnen. Honden met een afwijking in het MDR1-gen kunnen neurologische symptomen vertonen wanneer er risico-medicijnen worden toegediend. Deze risico-geneesmiddelen zijn uiteraard bij ons bekend.

Welke rassen lopen risico?
Al jaren is bekend dat veel Collies (tot wel 70% van de populatie) het MDR1-gen defect hebben. Van meer rassen is bekend dat ook zij het defect in het MDR1-gen kunnen hebben. De afwijking is vastgesteld bij de Australian Cattle Dog, Kelpie, Nova Scotia Duck Tolling retriever (Toller), Pinchers, Collies, Sheepdogs (bijv Sheltie en Bobtail), Schapendoes, windhonden, en herders (oa Australian Shepherd, Zwitserse Herder). We moeten er echter rekening mee houden dat het defecte gen ook bij andere, geheel onverwachte rassen, de kop op kan steken. Kruisingen van bovengenoemde rassen kunnen ook dit defect hebben.

Om welke medicijnen gaat het? 
Van een aantal medicijnen staat vast dat ze problemen kunnen geven bij honden met een MDR1-gen defect. Daarnaast bestaan er een aantal medicijnen waarvan dit vermoed wordt. Onderzoek is nog steeds gaande en de lijst is dan ook niet vaststaand. Momenteel zijn de volgende medicijnen beschreven als risico-middelen bij honden met een MDR1-gen defect:Acepromazine (narcosemiddel), Butorphanol (pijnstiller), Loperamide (diarree-remmer),  Ivermectine, Selamectine en Doramectine (beide anti-parasitaire middelen), een aantal cytostatica (celgroeiremmer, gebruikt bij chemotherapie), Digoxine (hartmedicatie), cyclosporines (remt immuunsysteem en wordt o.a. ingezet tegen jeuk(Atopica®)). Belangrijk is te weten dat anti-parasitaire middelen als ivermectine en selamectine (zoals in Stronghold) in normale dosering niet schadelijk zijn. Deze middelen geven alleen symptomen bij honden met een MDR-gen defect indien in hoge dosering toegediend. Loperamide wordt ook bij mensen vaak gebruikt als diarree-remmer en is vrij verkrijgbaar bij drogist. Eigenaren met een risico-hond worden afgeraden deze middelen te gebruiken.

Hoe komt mijn hond aan dit MDR-gendefect?
Zoals gezegd: het betreft een gen-defect. Dat betekent dus dat een hond met de aandoening wordt geboren. Deze afwijking erft autosomaal recessief over.  Er zijn 3 mogelijkheden:
1) Uw hond is "vrij" (heeft 2 gezonde genen mee gekregen, 1 van vader en een van moeder). Uw hond zal bij gebruik van de risico-geneesmiddelen geen enkele overgevoeligheidsreactie vertonen en kan de afwijking niet doorgeven aan de volgende generatie.
2) Uw hond is "drager" (1 gezond en 1 defect gen). De hond zal het afwijkende gen aan de helft van zijn nakomelingen doorgeven. Dragers kunnen ook een overgevoeligheidsreactie vertonen op de risico-geneesmiddelen, maar dit hoeft niet.
3) Uw hond is "lijder" (heeft twee defecte genen mee gekregen, een van vader en een van moeder). Lijders geven het defect door aan al hun nakomelingen en vertonen vergiftigingsverschijnselen bij toediening van risico-geneesmiddelen.

Hoe weet ik of mijn hond het gendefect heeft?
Aan de buitenkant van de hond is dit niet te zien. Soms bestaat het vermoeden, bijvoorbeeld omdat hij/zij heftig heeft gereageerd op een van de medicijnen of omdat het om een ras gaat waarbij de aandoening veel voorkomt. Voor alle risico rassen raden wij aan om de hond te laten testen. Dit gebeurt met behulp van eenvoudig bloedonderzoek. Hierbij wordt duidelijk of uw hond “vrij”, “drager” of “lijder” is. Het is dus niet zo dat alle honden van genoemde rassen niet tegen deze medicijnen kunnen, dat is afhankelijk van de uitslag!

Waarom zou ik mijn hond laten testen?
De redenen om een hond te laten testen op deze aandoening variëren. De erfelijke afwijking in het MDR1-gen kan levensbedreigend worden zodra uw hond medicatie nodig heeft. Het is daarom uiterst belangrijk voor u, uw hond en de dierenarts om op de hoogte te zijn van de erfelijke status van uw hond! Daarnaast kan het van belang zijn om op de hoogte te zijn van een MDR1-gen defect voor het nemen van de beslissing of u wel of niet met de hond moet fokken en om een geschikte reu/teef combinatie te kiezen.

Voor wie is deze informatiebrief bestemd?
U bent eigenaar van een Collie of een aan Collies verwant ras, en u vraagt zich af of het wormmiddel Milbemax veilig in uw hond kan worden gebruikt.

In welk opzicht verschillen Collies van andere honderassen?
Sinds enige jaren is bekend dat bij Collies en hieraan verwante rassen een gevoeligheid voor kan komen voor een aantal geneesmiddelen. De best bekende gevoeligheid is die voor het anti-parasitaire middel ivermectine. Na uitgebreid onderzoek¹ is gebleken dat deze dieren een afwijkend gen (MDR-1) bezitten, waardoor de opname en verdeling in het lichaam van sommige geneesmiddelen verandert.

Heeft dit gevolgen voor de keuze van geneesmiddelen?
De rasgebonden gevoeligheid van Collies voor bepaalde geneesmiddelen (inclusief wormmiddelen) betekent dat bij het gebruik hiervan bij voorkeur middelen worden gekozen, waarvan de veiligheid door middel van een studie is onderzocht. Zonder voorafgaand onderzoek zou er een risico op bijwerkingen kunnen blijven bestaan.

Is de veiligheid van Milbemax onderzocht bij Collies?
De veiligheid van Milbemax in ivermectine-gevoelige Collies is uitgebreid onderzocht in een studie². In deze studie werd Milbemax (milbemycine) toegediend aan Collies met bekende overgevoeligheid voor ivermectine. Uit de resultaten hiervan kan geconcludeerd worden dat bij toediening van een abnormaal hoge dosering Milbemax (tenminste 10 maal de voorgeschreven dosering), milde en voorbijgaande bijverschijnselen kunnen optreden. Deze treden daarentegen bij de aanbevolen dosering niet op.

Milbemax kan veilig gebruikt worden in Collies
Wanneer u bij het behandelen van uw hond het op de bijsluiter genoemde doseringsadvies volgt, kunt u Milbemax net zo veilig in uw Collie gebruiken als bij honden van andere rassen. Milbemax wordt al gedurende jaren in vele landen gebruikt en inmiddels zijn er miljoenen honden, inclusief Collies en verwante rassen, veilig met dit middel behandeld. Hierdoor kunnen wij bovenstaand advies onderbouwen met een ruime ervaring in het gebruik van ons product.

Deze informatiebrief wordt u aangeboden door:
Novartis Consumer Health
Business Unit Animal Health
Breda

Referentie:
1. Mealey KL et al (2001). Ivermectin sensitivity in Collies is associated with a deletion mutation of the mdr1 gene. Pharmacogenetics 11(8)
2.Tranquilli W.J. et al.(1991). Assessment of Toxicosis induced by high-dose administration of milbemycin oxime in Collies. American Journal of Veterinary Research 52