Afwijkingen aan het gebit zorgen bij veel konijnen en cavia's voor medische problemen. Het kan zowel bij jonge als oudere dieren voorkomen en de oorzaak is meestal een combinatie van factoren. Bij jonge dieren komt het o.a. door fokfouten (bijvoorbeeld een onderbeet van de snijtanden). Iets oudere dieren kunnen gebitsproblemen krijgen door verkeerde voeding. Door een verkeerde calcium en fosfaat verhouding in m.n. de eerste levensweken (wanneer het konijn meestal nog niet bij u is!) ontstaan de eerste scheve kiezen. Door jarenlange verkeerde voeding en te weinig daglicht leidt dit uiteindelijk tot een probleem. Daglicht is belangrijk voor vitamine D, wat nodig is voor een goede calciumstofwisseling. Op iedere leeftijd kan een gebitsprobleem ontstaan door trauma: een val, of blijven haken achter het gaas van het hok.

De snijtanden en kiezen van een konijn en cavia groeien bijna het hele leven door. Bij een gezond dier groeien de elementen 2 mm per week, maar slijten door knagen en kauwen ook 2 mm per week. Als de boven en ondertanden niet goed op elkaar aansluiten gaat het mis. De kiezen of tanden slijten langzamer en/of onregelmatig af. Dit heeft tot gevolg dat er gemene punten op de kiezen ontstaan. Deze vaak zeer scherpe punten steken in de tong of wang. Doordat eten pijnlijk wordt (of gewoon onmogelijk wordt door te lange snijtanden), gaat het dier langzamer en minder eten. Uiteindelijk stopt het dier helemaal met eten. Naast anorexie is het mogelijk dat één of meerdere van de volgende symptomen worden waargenomen: geen keutels, vermageren, kwijlen, slechte vacht, traanogen of pussige ogen (aan 1 kant of beide kanten) en diktes aan de kin/wang (abcessen).

Als een knager niet meer eet komen de darmen stil te liggen. Bij knaagdieren en konijnen is dit een ernstig probleem, omdat die vaak niet meer op gang komen zonder hulp. Er kan zich gas ophopen in de maag (tympanie). Dit laatste is vaak in enkele uren dodelijk! Als een knager niet eet en de darmen liggen stil (u ziet dus helemaal geen keutels meer in het hok), dan verzwakt het dier en kan binnen 2-3 dagen overlijden. Belangrijk is om meteen te beginnen met dwangvoeren! Vraag uw dierenarts hiervoor om advies. Laat uw dier ook nakijken door een arts. De oorzaak van het niet eten (vaak dus het gebit) moet immers gevonden en verholpen worden. De dierenarts kan middelen geven om de darmen te stimuleren, vocht toedienen en een pijnstiller geven zodat eten minder pijnlijk is.

De scheve kiezen, snijtanden en haken moeten uiteraard verholpen worden wil het konijn of de cavia weer goed gaan eten. Bij een wakker dier kan men alleen de snijtanden goed zien. Met een speciale kijker kan de dierenarts wel een indruk krijgen van de eerste kiezen achterin de bek. Echter: een gebitsinspectie en behandeling bij een wakker dier is geen goede therapie! Om bij de achterste kiezen te komen moet namelijk een ijzeren bek-sperder tussen de snijtanden worden gezet. Dit geeft heel veel stress. Als het dier zich ook maar iets hiertegen verzet kan zelfs het kaakgewricht ernstig beschadigd raken. Daarnaast is aangetoond dat je bij een wakker dier maar 25% van de gebitsproblemen kunt zien (en dus verhelpen!). Een goede gebitsinspectie en behandeling moet dus absoluut onder narcose gebeuren. Het veiligst en minst belastend voor het dier is gasnarcose. Met een kapje op de neus ademt het konijn verdovend gas in. Hierdoor verliest hij het bewustzijn en verslappen de spieren. Nu kan er zonder weerstand en stress naar het gebit worden gekeken. Alle kiezen moeten één voor één worden geïnspecteerd en afgevoeld op haken of los zittende elementen. Haken op de kiezen of te lange snijtanden worden weggeslepen. Tanden en kiezen worden tegenwoordig nooit geknipt, omdat daarbij het risico op splijten groot is en later een wortelabces tot gevolg kan hebben. Na de behandeling is het dier weer in enkele minuten wakker! Helaas is het wel zo dat er aan de scheve stand (malocclusie) niets gedaan kan worden, dus het probleem komt meestal terug. Bij 2 mm groei per week kunnen problemen helaas weer snel ontstaan. De meeste konijnen moeten dan ook iedere 6 tot 8 weken deze behandeling ondergaan. Bij cavia's komt dit soms niet meer terug of pas na lange tijd. Als het probleem eenmaal bekend is bij eigenaar en dierenarts, kan men wel goed op tijd (vóór het dier stopt met eten) ingrijpen en is vaak geen verdere medicatie noodzakelijk.

Onder narcose kunnen 75% van de gebitsproblemen worden geconstateerd. 25% van de afwijkingen is alleen op een röntgenfoto van de schedel zichtbaar. In overleg met de dierenarts kan besloten worden tot verder onderzoek.